DAN KOJI JE MOGAO SVE PROMIJENITI: Devetog marta 1991. na ulice Beograda izašlo je 100.000 ljudi, Milošević je na njih poslao tenkove i 10.000 policajaca

Deveti mart postao je simbol borbe i građanskog otpora, ali i jedan od simbola velikih i neostvarenih snova i propuštenih šansi u novijoj srpskoj historiji.

 

Četvrt vijeka nakon dana koji je, uz 5. oktobar, mogao da bude urezan kao praznik, ostala je samo uspomena, na koju se iz godine u godinu sve tiše osvrću i sami akteri.

Srpski pokret obnove, čiji je lider Vuk Drašković izveo građane na ulice, prije dvije godine, zbog izborne kampanje, obilježavanje godišnjice jednog od važnijih datuma u novijoj političkoj historiji “pomherio” je na 8. mart.

Prošle godine SPO je 9. marta u prvi plan stavio proslavu 25 godina postojanja stranke, a spominjanje devetomartovskih demonstracija bilo je skoro neprimjetno.

Sada, kada se predizborna kampanja za predstojeće vanredne izbore tek zahuktava, SPO koji je na izbornoj listi SNS-a, oglasio se kratkim saopštenjem kojim se, prije svega, obraća generacijama rođenim poslije devetomartovskih demonstracija.

U nekoliko pasusa SPO navodi šta se zbilo te, sada već davne, 1991. i ističe da “ništa slično više ne smije da se ponovi” i da je “deveti mart i pamćenje i opomena”.

Iako se o 9. martu, s godinama govori sve manje, važno je spomenuti iskorak koji se smatra temeljem kasnijih demokratskih promjena u Srbiji. Mnogi su saglasni u mišljenju da ne bi bilo ni demonstracija 1996. i 1997. godine, niti 5. oktobra 2000. godine da nije bilo 9. marta.

 

 

Demonstracije 9. marta su na ulice izvele oko 100.000 ljudi, po gradu je razmješteno više od 10.000 policajaca, a beogradski asfalt su gazili i vojni tenkovi. Žestoki sukobi su odnijeli dva života, a deveti mart se “prelio” u “plišanu revoluciju” i donio prve pobjede protiv Miloševića.

Ipak, za rušenje njegovog režima nije bilo snage i bilo je potrebno još skoro cijelih deset godina. Zato i danas ostaje pitanje – da li bi sav užas koji je zadesio bivšu Jugoslaviju bio izbjegnut da je režim tada bio konačno pobijeđen.

 

 

Izlazak građana na ulice organizovao je Srpski pokret obnove, čiji je lider Vuk Drašković 16. februara 1991. proglasom pozvao na demonstracije “9. marta, tačno u podne, na Trgu republike” zbog huškačkog izvještavanja TV Beograd, koja je tada prvi put prozvana TV Bastiljom.

Direktan povod za poziv da “TV Bastilja mora pasti” bio je državni komentar koji je pročitao urednik Slavko Budihna, u kome se navodi da SPO sarađuje sa proustaškim i profašističkim režimom u Hrvatskoj, “što je suprotno vitalnim, historijskim interesima srpskog naroda”.

 

 

Glavni zahtjevi demonstracija bili su smjene direktora RTS Dušana Mitevića i još četvorice urednika – Slavka Budihne, Predraga Vitasa, Ivana Kriveca i Sergeja Šestakova. Miloševićev režim nije želio dozvoliti demonstracije, pa je policija blokirala prilaze Trgu i od jutra počela da potiskuje demonstrante, koristeći palice, suzavac i vodene topove.

 

 

Lideri opozicije su se pred naletom policije sklonili u Narodno pozorište, a sa terase tog zdanja Drašković je demonstrantima izdao komandu “Juriš!”

Tada su počeli žestoki, višečasovni sukobi na ulicama Beograda.

 

 

U haosu su poginuli maturant Branivoj Milinović (18) i policajac Nedeljko Kosović (54). Milinović je kod “Londona” pogođen iz vatrenog oružja kada je policija otvorila vatru ka grupi demonstranata, dok je Kosović stradao bježeći od demonstranata poslije pada sa visine od pet metara kod “Beograđanke”.

Centar grada bio je opustošen, a u sukobima demonstranata i policije je povrijeđeno je 114 osoba – 58 policajaca i 86 građana, a uhapšeno je 158 ljudi, među kojima i Drašković.

 

 

Tog dana je policija nasilno zabranila rad Radija B92 i cenzurisala Televiziju Studio B. Miloševićev zahtjev za zabranu zbog “pristrasnog izvještavanja i uznemiravanja javnosti” sproveo je ministar policije Radmilo Bogdanović.

Uveče su ulice bile potpuno puste, policija je tokom noći hapsila na desetine demonstranata, a “mir” su čuvali tenkovi, koje je režim izveo na ulice u večernjim časovima. “Deveti mart” ipak nije završen te noći.

Studenti su se organizovali i 10. marta su se okupili na Terazijskom platou gde su uz podršku građana pored ostavki čelnika i urednika državne televizije, zatražili i ostavku ministra policije, oslobađanje svih uhapšenih i omogućavanje rada B92 i Studija B.

 

 

Dan kasnije, na Ušću je SPS organizovao kontra-miting sa kog je funkcioner te stranke Dušan Matković pozvao okupljene penzionere da “krenu na Terazije da razjure sramotu Srbije”. Studenti su tokom mitinga nazivani “ustašama” i “huliganima”.

Tada je brojnim podjelama u društvu dodata još jedna – “roditelji na Ušću, deca na Terazijama”.

Studenti su nastavili sa danonoćnim protestima i svojom “plišanom revolucijom” sve do 14. marta, kada su svi njihovi zahtjevi prihvaćeni.

Usvojene su ostavke Mitevića i Bogdanovića, smijenjeni su urednici TV Beograd, B92 i Studio B su nastavili sa radom, a oslobođeni su svi uhapšeni.

 

 

Na kraju vrijedi podsjetiti i na riječi Dragane Milojević-Srdić, jednog od devetomartovskih simbola, čija je slika kako prkosi vodenom topu sa uzdignuta tri prsta obišla svijet:

 

 

“Danas gledam skupštinu. Na vlasti su i DS i SPS i SPO. Svi, svi, svi. A ja sam, sanjajući drugačiju Srbiju, ostala slika na bedžu. Drugačije vjerovatno i nije moglo. Svi preveliki ideali pretvore se u svoju suprotnost.”

 

(Global CIR/B92)

(30)



This post has been seen 1067 times.

DAN KOJI JE MOGAO SVE PROMIJENITI: Devetog marta 1991. na ulice Beograda izašlo je 100.000 ljudi, Milošević je na njih poslao tenkove i 10.000 policajaca

About The Author
-